Kolonoskopia: czym jest i czego się spodziewać

Ta strona jest dla każdego, kto ma przed sobą kolonoskopię lub dopiero zastanawia się, czy ją zrobić. Opisuje przygotowanie, przebieg badania, to, jak często się je powtarza, ryzyko oraz koszty.

Wersja w skrócie

Kolonoskopia pozwala lekarzowi obejrzeć całą wyściółkę jelita grubego i odbytnicy. Używa się do tego kolonoskopu, czyli cienkiej, giętkiej rurki ze światłem, kamerą i małym narzędziem do usuwania tkanki. Wprowadza się go delikatnie przez odbyt do odbytnicy, a potem w górę przez całe jelito grube.

To badanie jest wyjątkowe, bo wykonuje dwa zadania naraz. Może wykryć zmiany zwane polipami. Może też usunąć je podczas tej samej wizyty. Niektóre polipy mogą z czasem, przez lata, zamienić się w raka. Usunięcie ich może zatrzymać raka, zanim w ogóle powstanie.

Kolonoskopia to jedyne powszechne badanie przesiewowe, które podczas jednego zabiegu potrafi wykryć i usunąć zmiany w całym jelicie grubym. (Sigmoidoskopia też może usuwać zmiany, ale tylko w dolnej części jelita grubego.)

Przygotowanie do badania

Lekarz potrzebuje dobrego obrazu, więc jelito grube musi być całkowicie puste. W dzień lub dwa przed badaniem będziesz:

• zmieniać dietę, zwykle przechodząc dzień wcześniej na płyny przejrzyste
• dostosowywać niektóre leki, jeśli zespół opieki Ci to zaleci
• pić specjalny płyn do przygotowania jelita, który powoduje wodniste stolce i dokładnie oczyszcza jelito grube

Większość osób mówi, że przygotowanie to najtrudniejsza część. Nie jest bolesne, tylko niewygodne, bo spędzisz trochę czasu blisko toalety. Mimo to czyste jelito naprawdę ma znaczenie. Stolec pozostawiony w jelicie może utrudnić lekarzowi dokładne obejrzenie wyściółki.

Dokładne przygotowanie sprawia, że badanie jest wiarygodne, dlatego stosuj się do instrukcji co do joty.

Podczas badania

W dniu badania większość osób otrzymuje sedację, czyli lek, który pomaga się odprężyć lub lekko zasnąć. Dzięki niemu czujesz niewielki dyskomfort albo nie czujesz go wcale. Lekarz delikatnie wprowadza do jelita grubego trochę powietrza, aby je rozszerzyć i lepiej zobaczyć wyściółkę. Według NIDDK samo badanie trwa zwykle krócej niż godzinę.

Czy lekarz zauważy polip lub inne nietypowo wyglądające miejsce? Często może je usunąć od razu przez kolonoskop. Nazywa się to polipektomią. Tkanka trafia do laboratorium i jest oglądana pod mikroskopem. Laboratorium sprawdza, czy są w niej nieprawidłowe komórki lub komórki nowotworowe.

Z powodu sedacji będziesz potrzebować, aby ktoś odwiózł Cię do domu. Przez krótki czas możesz czuć wzdęcie lub gazy, gdy powietrze opuszcza Twój organizm.

Jak często trzeba ją wykonywać

Załóżmy, że masz przeciętne ryzyko i wynik kolonoskopii jest prawidłowy. Eksperci zalecają wtedy powtarzanie badania co 10 lat. Tak długa przerwa jest uzasadniona, bo kolonoskopia bada całe jelito grube i po drodze usuwa polipy.

Termin może być inny, jeśli:

• znaleziono i usunięto polipy
• w Twojej rodzinie występował rak jelita grubego
• masz dziedziczną chorobę, taką jak zespół Lyncha
• masz nieswoiste zapalenie jelit

W takich przypadkach lekarz może zaproponować, aby zacząć wcześniej lub zgłaszać się częściej.

Dziesięć lat to standardowy odstęp tylko dla osób z przeciętnym ryzykiem i prawidłowym wynikiem. Lekarz ustali właściwy harmonogram dla Ciebie.

Ocena ryzyka

Kolonoskopia jest zazwyczaj bezpieczna. Jak każdy zabieg, niesie jednak pewne ryzyko. Główne z nich to:

• krwawienie, najczęściej po usunięciu polipa
• przerwanie ciągłości (perforacja) ściany jelita grubego, które zdarza się rzadko, ale jest poważne

Te problemy występują w niewielkiej liczbie przypadków. Zespół opieki wyjaśni Ci konkretne ryzyko przed badaniem, abyś mogła lub mógł podjąć świadomą decyzję.

Koszty i ubezpieczenie

Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego to usługa profilaktyczna. Wiele planów zdrowotnych, Health Insurance Marketplace i Medicare ma obowiązek pomagać w pokryciu jej kosztów. Warto wiedzieć, że jeśli kolonoskopia jest kontynuacją innego dodatniego badania przesiewowego albo podczas badania przesiewowego usunięto polip, niektórzy ubezpieczyciele mogą uznać ją za badanie diagnostyczne i rozliczyć inaczej.

Zasady pokrycia kosztów są różne, dlatego warto sprawdzić je u ubezpieczyciela przed badaniem, aby wiedzieć, ile możesz zapłacić.

Zapytaj swój plan, jak jest pokrywana kolonoskopia przesiewowa i co się zmienia, jeśli znaleziony zostanie polip.

Kiedy szukać pomocy wcześniej

• Zadzwoń pod 911 lub jedź na najbliższy oddział ratunkowy (ER), jeśli po badaniu ból brzucha stanie się silny, krwawienie z odbytu nie ustaje albo czujesz, że zaraz zemdlejesz, masz zawroty głowy lub jesteś nietypowo osłabiony lub osłabiona. Nie prowadź samodzielnie.
• Uzyskaj pomoc medyczną natychmiast (zadzwoń do zespołu opieki lub jedź na oddział ratunkowy, jeśli nie możesz się z nim skontaktować), jeśli krwawe stolce nie ustępują albo w dniach po badaniu pojawi się gorączka. Według NIDDK krwawienie może pojawić się z opóźnieniem nawet do 2 tygodni.
• Zadzwoń do zespołu opieki w ciągu jednego lub dwóch dni, jeśli wzdęcie i gazy nie ustępują albo działania niepożądane uniemożliwiają Ci dokończenie przygotowania jelita przed wizytą.

Źródła: NIDDK — Colonoscopy; NCI — Screening Tests to Detect Colorectal Cancer and Polyps.