Gajiyar Kansa: Dalilin Da Take Faruwa Da Abin Da Ke Taimakawa

Wannan shafi na duk wanda ke fama da matsananciyar gajiya daga kansa ko maganinta. Ya ƙunshi abin da gajiyar kansa take, abin da ke haifar da ita, hanyoyin sarrafa ta, da lokacin da za a nemi taimako.

Mene ne gajiyar kansa

Gajiyar kansa wani yanayi ne da kansa ko maganin kansa ke haifarwa wanda a cikinsa kuke jin galabaita ko matsananciyar gajiya. Wasu mutane suna jin matsananciyar gajiya mafi yawan lokaci kuma ba sa iya yin ayyukan yau da kullum. Wasu kuma suna jin gajiya sosai kawai. Ana kuma iya kiran ta gajiya mai alaƙa da kansa.

Gajiyar kansa ta bambanta da gajiya ta yau da kullum. Idan mutum mai lafiya ya gaji, yawanci aiki ne ke haifar da gajiyar kuma tana tafiya bayan hutu ko barci. Barci ko hutu ba sa kawar da gajiyar kansa gaba ɗaya, kuma tana iya faruwa bayan ɗan aiki kaɗan ko ba tare da wani aiki ba.

Alamun gajiyar kansa sun haɗa da:

• Rashin kuzari ko kaɗan
• Jin an zuke ku ko jiki ya yi nauyi
• Samun wahalar tunani ko tunawa
• Jin galabaita a jiki da kuma a zuciya
• Rashin jin an huta ko da bayan barci

Ta zama ruwan dare—kuma tana iya zuwa a kowane lokaci

Gajiya tana ɗaya daga cikin illolin maganin kansa da suka fi yawa. Fiye da 80% na mutanen da ke da kansa suna fuskantar gajiya yayin karɓar chemotherapy ko radiation therapy.

Gajiya na iya farawa kafin magani, yayin magani, ko bayan magani. Wani lokaci alama ce ta farko ta kansa, ko kuma tana iya zuwa daga damuwar gano cutar. Tana iya ƙaruwa a hankali ko ta zo farat ɗaya. Yawanci gajiya tana raguwa bayan an gama magani, amma wasu mutane suna ci gaba da jin ta na tsawon watanni ko shekaru.

Abin da ke haifar da ita

Kansa kanta, magungunan kansa, da illolin magani duk suna iya haifar da gajiya.

• Kansa kanta. Ƙwayoyin kansa suna amfani da kalori da sinadaran abinci da jikinku ke buƙata don kuzari. Kansa kuma na iya ƙara yawan cytokines—sinadarai na halitta da ke taimakawa wajen yaƙar kamuwa da cuta amma suna iya haifar da gajiya idan sun yi yawa. Kansa na jini, da kansa da ke shafar hormones ko narkewar abinci, sun fi yiwuwar haifar da gajiya.
• Magunguna. Tiyata, chemotherapy, radiation therapy, maganin hormone, immunotherapy, da targeted therapy duk suna iya rage kuzarinku. Karɓar magani fiye da ɗaya na iya ƙara gajiya.
• Wasu illoli. Ƙarancin jini (anemia), rashin sha'awar abinci, gudawa, zafin jiki na farat ɗaya (hot flashes), kamuwa da cuta, ciwo, matsalolin barci, da amai duk suna iya haifar da gajiya ko ƙara ta.
• Tasirin kansa a zuciya. Fargaba, damuwa, da tsananin ƙuncin zuciya na iya haifar da matsalolin jiki ciki har da gajiya, rashin barci, da rashin sha'awar abinci.

Magana da ƙungiyarku

Ku gaya wa ƙungiyar kula da lafiyarku idan kuna jin rauni da gajiya sosai—musamman idan ba za ku iya yin ayyukanku na yau da kullum ba ko har yanzu kuna gajiye sosai ko da bayan hutu.

Likitanku na iya ba ku jadawali, rajista, ko littafin gajiya don rubuta matakin kuzarinku kowace rana. Tare da gwajin jiki da gwaje-gwajen jini (don duba ƙarancin jini ko kamuwa da cuta), wannan yana taimaka wa ƙungiyarku samun hanya mafi kyau ta sarrafa gajiyarku.

Hanyoyin magancewa da sarrafa gajiya

Ƙungiyarku sau da yawa tana magance gajiya ta hanyar sauƙaƙa yanayi masu alaƙa, kamar ƙarancin jini, ciwo, ko baƙin ciki (depression). Idan ba a san dalilin ba, suna magance alamomin kuma suna koya muku hanyoyin jurewa.

Abubuwan da za su iya taimakawa wajen rage ko sarrafa gajiya sun haɗa da:

• Hutu da barci. Ku riƙa kyawawan ɗabi'un barci, ku shirya gajerun baccin rana na ƙasa da awa ɗaya, kuma ku fara da abin da ya fi muhimmanci lokacin da kuzarinku ya fi yawa.
• Motsa jiki da aikin jiki. Motsa jiki, ciki har da tafiya a ƙafa, na iya taimaka muku jin daɗi da samun ƙarin kuzari yayin magani da bayansa. Ku zaɓi aikin da kuke so kuma ku yi shiri tare da ƙungiyarku.
• Abinci da abin sha. Ƙwararren masanin abinci mai rajista (registered dietitian) zai iya taimaka muku samun sinadaran da kuke buƙata don kuzari. Mutane da yawa suna ganin ƙananan abinci akai-akai ya fi sauƙi fiye da manyan abinci guda uku. Ku sha ruwa da yawa kuma ku rage caffeine da barasa.
• Ayyukan hankali da jiki. An gano cewa Qigong, tai chi, da yoga suna rage gajiya ga mutanen da ke da kansa. Dabarun shakatawa, tunanin hoto mai jagora (guided imagery), da acupuncture na iya taimakawa.

NCI ta ce babu daidaitattun magungunan ƙwayoyi na gajiyar kansa, ko da yake ana nazarin da yawa. FDA ba ta amince da psychostimulants don maganin gajiya ba.

Lokacin neman taimako da wuri

• Ku kira 911 ko ku je sashen gaggawa idan kun suma, ko kun kusa suma, lokacin da kuka tashi tsaye ko kuka yi tafiya a cikin ɗaki.
• Ku kira 911 idan kuna da ciwon ƙirji ko wahalar numfashi. MedlinePlus ta ce a kira 911 don kowace alamar wahalar numfashi.
• Ku kira ƙungiyar kula da ku nan take idan gajiyar ta zo tare da shidewar numfashi, bugun zuciya da sauri, jiri, ko fata da ta koɗe. NCI ta lissafa waɗannan a matsayin alamun ƙarancin jini, wanda ake iya magancewa da zarar an gano shi.
• Ku kira ƙungiyar kula da ku a ranar idan galabaita ta bayyana farat ɗaya cikin kwana ɗaya ko biyu maimakon ta ƙaru a hankali.
• Kada ku jira ko kaɗan idan galabaita ta zo tare da zafin jiki na 100.4°F (38°C) ko sama da haka, ko tare da sanyi mai rawar jiki, yayin da kuke karɓar magani. CDC tana ɗaukar zazzaɓi yayin maganin kansa a matsayin gaggawa, don haka ku yi amfani da lambar gaggawa da ƙungiyarku ta ba ku ko ku tafi sashen gaggawa.
• Ku kira ƙungiyar kula da ku cikin kwana ɗaya ko biyu idan kun yi rauni har ba za ku iya gudanar da ayyukanku na yau da kullum ba, ko har yanzu kuna galabaice bayan hutu da barci. NCI ta roƙe ku ku ba da rahoton wannan daidai.
• Ku kira ƙungiyar kula da ku cikin kwana ɗaya ko biyu idan ƙarancin kuzari yana saukar da yanayin zuciyarku, ko kuna tsallake abinci da abin sha saboda motsi yana jin kamar ya yi yawa.

Tushen alamun ƙarancin jini: National Cancer Institute — Ƙarancin Jini da Maganin Ciwon Daji. Tushen shawarar zazzaɓi: CDC — Zazzaɓi da Maganin Ciwon Daji. Tushen shawarar numfashi: MedlinePlus — Wahalar numfashi.

Samun tallafi

Ba ku kaɗai ba ne. Iyali da abokai za su iya taimakawa da ayyuka kamar dafa abinci, tsaftacewa, da tuƙi. Nas ɗinku ko ma'aikacin jin daɗin jama'a na iya taimaka muku samun ayyuka don buƙatun kanku kamar cin abinci da wanka. Kuma idan kuna kula da wani mai gajiya, akwai tallafi da albarkatu gare ku ma.