Ano ang Chemotherapy? Paano Ito Gumagana

Ang simpleng bersyon

Ang chemotherapy (tinatawag ding chemo) ay isang uri ng gamutan sa kanser na gumagamit ng mga gamot para patayin ang mga cancer cell.

Gumagana ito sa pamamagitan ng pagpatay o pagpigil sa paglaki ng kanser at iba pang mabibilis lumaking selula. Ginagamit ng mga doktor ang chemotherapy sa dalawang pangunahing dahilan:

• Para gamutin ang kanser: maaari itong gamitin para pagalingin ang kanser, bawasan ang tsansang bumalik ito, o pigilan o pabagalin ang paglaki nito.
• Para maibsan ang mga sintomas ng kanser: maaari nitong paliitin ang mga tumor na nagdudulot ng sakit at iba pang problema.

Gumagamit ang chemotherapy ng mga gamot para patayin o pabagalin ang paglaki ng mabibilis lumaking cancer cell.

Paano ginagamit ang chemotherapy kasama ng ibang gamutan

Ginagamit ang chemotherapy para gamutin ang maraming uri ng kanser. Para sa ilang tao, maaaring ito lang ang tanging gamutang matatanggap nila. Ngunit kadalasan, ginagamit ito kasama ng iba pang gamutan sa kanser.

Kapag ginamit kasama ng ibang gamutan, ang chemotherapy ay maaaring:

• magpaliit ng tumor bago ang operasyon o radiation therapy (tinatawag na neoadjuvant chemotherapy)
• pumatay ng mga cancer cell na maaaring natira pagkatapos ng operasyon o radiation therapy (tinatawag na adjuvant chemotherapy)
• tumulong para mas gumana nang mabuti ang ibang gamutan
• pumatay ng mga cancer cell na bumalik o kumalat sa ibang bahagi ng inyong katawan

Bakit nagdudulot ng mga side effect ang chemotherapy

Hindi lamang mabibilis lumaking cancer cell ang pinapatay ng chemotherapy — pinapatay o pinapabagal din nito ang paglaki ng mga malulusog na selula na mabilis lumaki at maghati. Halimbawa nito ang mga selula sa loob ng inyong bibig at bituka at ang mga selula na nagpapatubo ng inyong buhok. Ang pinsala sa mga malulusog na selulang ito ay maaaring magdulot ng mga side effect, tulad ng mga sugat sa bibig, pagduduwal, at pagkalagas ng buhok.

Madalas na bumubuti o nawawala ang mga side effect pagkatapos ninyong matapos ang chemotherapy.

Ang pinakakaraniwang side effect ay fatigue — ang pakiramdam ng matinding pagod at panghihina. Maaari kayong maghanda para sa fatigue sa pamamagitan ng:

• paghiling sa isang tao na ihatid at sunduin kayo sa chemotherapy
• pagplano ng oras ng pahinga sa araw ng chemotherapy at sa araw pagkatapos nito
• paghingi ng tulong sa pagkain at pag-aalaga sa mga bata sa araw ng chemotherapy at kahit man lang isang araw pagkatapos nito

Nangyayari ang mga side effect dahil naaapektuhan din ng chemo ang mga malulusog na mabibilis lumaking selula.

Ano ang aasahan

Paano ito ibinibigay. Maaaring ibigay ang chemotherapy sa maraming paraan, kabilang ang bilang mga tableta, kapsula, o likidong iniinom (oral); direkta sa ugat sa pamamagitan ng IV; bilang iniksyon; o bilang cream na ipinapahid sa balat. Kadalasan itong ibinibigay sa pamamagitan ng IV, gamit ang manipis na karayom na inilalagay sa ugat sa inyong kamay o braso. Maaari rin itong ibigay sa pamamagitan ng catheter (manipis at malambot na tubo), port (maliit na disc na inilalagay sa ilalim ng balat), o sa tulong ng pump.

Saan kayo pupunta. Maaari kayong tumanggap ng chemotherapy habang naka-confine sa ospital, sa bahay, o bilang outpatient sa klinika ng doktor, clinic, o ospital. Ang ibig sabihin ng outpatient ay hindi kayo magpapalipas ng gabi sa ospital.

Gaano kadalas. Malawak ang pagkakaiba-iba ng mga iskedyul ng gamutan. Kadalasang ibinibigay ang chemotherapy sa mga cycle. Ang cycle ay isang panahon ng gamutan na sinusundan ng panahon ng pahinga. Halimbawa, maaari kayong tumanggap ng chemotherapy araw-araw sa loob ng isang linggo, na susundan ng tatlong linggong walang chemotherapy — ang apat na linggong ito ang bumubuo sa isang cycle. Ang panahon ng pahinga ay nagbibigay sa inyong katawan ng pagkakataong makabawi at makabuo ng mga bagong malulusog na selula.

Pinakamabuting huwag lumaktaw ng gamutan. Minsan, maaaring baguhin ng inyong doktor ang inyong iskedyul kung nakakaranas kayo ng ilang side effect. Kung mangyari ito, ipapaliwanag ng inyong doktor o nurse kung ano ang gagawin.

Paano ninyo malalaman kung gumagana ito

Madalas kayong magkikita ng inyong doktor. Sa mga pagbisitang ito, itatanong nila kung ano ang inyong pakiramdam, gagawa ng physical exam, at magpapagawa ng mga medikal na pagsusuri at scan. Maaaring kabilang sa mga pagsusuri ang mga blood test, at sa mga scan ang MRI, CT, o PET scan.

Hindi ninyo malalaman kung gumagana ang chemotherapy batay sa mga side effect nito. May mga taong nag-iisip na ang matinding side effect ay senyales na mahusay na gumagana ang chemotherapy, o na ang kawalan ng side effect ay senyales na hindi ito gumagana. Ang totoo, walang kinalaman ang mga side effect sa kung gaano kahusay nilalabanan ng chemotherapy ang inyong kanser.

Ang inyong doktor ay gumagamit ng mga eksaminasyon at scan — hindi ng inyong mga side effect — para malaman kung gumagana ang chemo.

Pagkain at pagtatrabaho habang nasa chemotherapy

Maaaring mapinsala ng chemotherapy ang mga malulusog na selula sa loob ng inyong bibig at bituka at magdulot ng mga problema sa pagkain. Sabihin sa inyong doktor o nurse kung nahihirapan kayong kumain. Maaari ring makatulong ang pakikipag-usap sa isang dietitian.

Maraming tao ang nakakapagtrabaho habang nasa chemotherapy, basta't iaangkop nila ang kanilang iskedyul sa trabaho sa kanilang pakiramdam. Kung pinapayagan ng inyong trabaho, maaari ninyong alamin kung puwede kayong magtrabaho nang part-time o mula sa bahay sa mga araw na hindi maganda ang inyong pakiramdam. Maraming employer ang inaatasan ng batas na baguhin ang inyong iskedyul sa trabaho ayon sa inyong pangangailangan habang nasa gamutan sa kanser.